Tradycje bożonarodzeniowe

Czy wiesz skąd wywodzą się tradycje bożonarodzeniowe? W jakim kraju miały swój początek. Wszystkiego tego dowiesz się z lektury poniższego artykułu.

Gdy zapoznasz się z jego treścią koniecznie spróbuj swoich sił w naszym quizie związanym z tradycjami bożonarodzeniowymi, dostępnym pod adresem:

https://quizy.gminazlotoryja.pl

1. Choinka: zwyczaj ubierania choinki przywędrował do nas z Niemiec.

Chociaż samo dekorowanie drzew występowało już od czasów starożytnych, zwyczaj ubierania choinki w Wigilię i stawiania jej w domu wywodzi się z Niemiec. Stamtąd powędrował do Francji, a następnie za sprawą brytyjskiej królowej Wiktorii, rozprzestrzenił się na pozostałe kraje Europy i Ameryki. Należy wspomnieć, że na ziemie polskie ozdabiane drzewka dotarły na przełomie XVIII i XIX wieku a choinka we współczesnym wydaniu na dobre przyjęła się dopiero po Pierwszej Wojnie Światowej. Wcześniej kultywowano tradycję tzw. podłaźniczki, polegającej na udekorowaniu czubka drzewa iglastego i zawieszenia go przy suficie.
Kościół katolicki ubieranie choinki jako symbol religijny uznał jednak dopiero w XVIII wieku – dotychczas było to postrzegane jako rytuał pogański.
Według tradycji bożonarodzeniowych w Niemczech pierwsze drzewko choinkowe przyozdabiano naturalnie: jabłkami, orzechami, piernikami. Niemcy to także ojczyzna bombki, która powstała w połowie XIX wieku w miejscowości Lauscha.

2. Szopka bożonarodzeniowa i kolęda wywodzą się Włoch.

Za prekursorów otworzenia żłóbka w Betlejem mogą uchodzić Święty Hieronim wraz z cesarzową Heleną, ale to Święty Franciszek wystawił w 1223 roku pierwszą szopkę bożonarodzeniową we włoskiej pustelni Greccio. Umieszczono w niej naturalnej wielkości żłóbek, żywe zwierzęta oraz ludzi wcielających się w Świętą Rodzinę. Miało to na celu symboliczne odtworzenie nocy, podczas której przyszedł na świat Jezus Chrystus. Pierwotnie szopki inicjowano w pobliżu zakonów franciszkańskich, ale z biegiem lat tradycja ta przyjęła się na całym świecie.
Przyjmuje się także, że św. Franciszek rozpoczął w Greccio tradycję śpiewania kolęd. Za pierwszą zachowaną w materiałach źródłowych kolędę w Polsce uchodzi "Zdrów bądź królu anielski", która powstała za panowania Władysława Jagiełły, a do tych starszych i bardziej znanych do dzisiaj należy "Anioł pasterzom mówił".

3. Święty Mikołaj pochodzi z Turcji.

Święty Mikołaj wbrew powszechnej opinii nie pochodzi z Laponii, tylko z terenów współczesnej Turcji, a dokładnie z Miry. Był to pochodzący z zamożnej rodziny i słynący ze swojej wyjątkowej szczodrości biskup. Ponieważ Mikołaj był jedynakiem i odziedziczył po rodzicach znaczny majątek, postanowił pomóc potrzebującym i rozdawał swoje dobra (nie tylko dzieciom!). Był pobożny, miłosierny, dobry i powszechnie lubiany. Zmarł 6 grudnia. Na pamiątkę tego dnia obecnie obchodzone są mikołajki.
Mikołajki zawitały do Polski ok. 1840 roku. Zabawki dostawały jednak tylko dzieci z zamożnych domów, te z biedniejszych rodzin znajdowały pod poduszką orzechy, jabłka czy drobne słodkości.

4. Zwyczaj wysyłania kartek świątecznych narodził się w Wielkiej Brytanii.

Pierwsza kartka świąteczna stworzona została na zamówienie Sir Henry’ego Cole’a w 1843 roku. Została namalowana przez zaprzyjaźnionego ilustratora i przedstawiała rodzinę siedzącą przy świątecznym stole. Kartka została powielona w drukarni i była sprzedawana za 1 szylinga. Życzenia brzmiały dość banalnie „Wesołych Świąt i szczęśliwego nowego Roku dla Ciebie”. W 1873 roku masową produkcją kartek zajęła się firma Prang and Mayer, która później spopularyzowała kartkę również w Ameryce.
W dalszych latach, popularność kartek rosła a ich forma ewoluowała. Na początku XX wieku wielu producentów papeterii podchwyciło pomysł na produkcję pocztówek. W 1913 roku powstała do dziś szeroko rozpoznawalna firma Hallmark, która odniosła sukces dzięki zwyczajowi wysyłania kartek do żołnierzy walczących w I wojnie światowej. W tym samym czasie popularne stało się również tworzenie własnych, ręcznie wykonanych kartek, które przekazywane były z rąk do rąk.

5. Tradycję karpia na wigilijnym stole zapoczątkowano w Polsce.

Pierwszy karp hodowlany to kuzyn dzikiej odmiany sazana, zamieszkującego Dunaj, którego z kolej Europa zawdzięcza podbojom rzymskich żołnierzy. „Domową wersję” ryby upowszechniły zakony, w Polsce cystersi od XII/XIII wieku. Początkowo karpie w Polsce pływały w Stawach Milickich i królują tam do dziś.
Karp jako ryba spożywana podczas Wigilii to typowo polski zwyczaj, ale co ciekawe, o dość krótkiej tradycji, sięgającej okresu PRL-u. Główną rolę w doprowadzeniu karpia na wigilijne talerze odegrał powojenny niedostatek żywności i ówczesny minister przemysłu i handlu Hilary Minc, który kazał rozbudowywać stawy hodowlane w obliczu braku środków i możliwości poławiania ryb morskich. Ponieważ sklepy świeciły pustkami, karp pojawiał się w sklepach w okresie przedświątecznym, gdy obywatele szukali postnej ryby. 

6. Zwyczaj zapalania świecy w wieczór wigilijny ma swoje początki w Holandii.

Zwyczaj zapalania świecy w wieczór wigilijny przywędrował do Polski z Holandii, gdzie w wigilię zapalano przed domem świecę lub lampion. Świece stawiano przed budynkiem, jak drogowskaz, aby Jezus mógł w symboliczny sposób przyjść na świat w każdym domu. Ta tradycja ma także bardziej ludzki wymiar i odnosi się do zaproszenia nieznajomego w potrzebie lub samotnego sąsiada. Współgra ze zwyczajem zostawiania nakrycia dla nieznajomego. Światło ułatwia mu znalezienie odpowiedniej ścieżki.

7. Kwiat o nazwie "gwiazda betlejemska" jako symbol świąt ma swoje korzenie w Meksyku.

Czerwona gwiazda betlejemska idealnie odzwierciedla świąteczne barwy. W jaki sposób stała się ona symbolem bożonarodzeniowym? Meksykańskie legendy mówią, że ubogie dzieci, które chciały coś od siebie dać Jezusowi w prezencie, po drodze do szopki zerwały gwiazdę betlejemską. Gdy przystroiły żłobek, liście zabarwiły się na czerwono. Nie bez znaczenia pozostaje także fakt, że roślina po prostu kwitnie w grudniu i stanowi element dekoracji kościelnej w Meksyku od pokoleń. Roślinę z Meksyku przywiózł i spopularyzował pierwszy ambasador USA w tym kraju, a zarazem wielki miłośnik przyrody – Joel Poinsett. Od niego kwiat wziął swoją drugą nazwę "poinsecja".

8. Renifery, które ciągną sanie Świętego Mikołaja pochodzą z Laponii.

Renifery żyją na obszarze tundry (w Ameryce Północnej znane są jako karibu), ale te z zaprzęgu Świętego Mikołaja na pewno mieszkają w Laponii, która rozciąga się na terytorium Finlandii, Norwegii, Szwecji i Rosji. Niektórzy uważają renifera, obok elfów, za typowy przykład komercjalizacji świąt, którą przyniosła ze sobą (pop)kultura amerykańska.
Karierę zaprzęgu w służbie Świętego Mikołaja zapoczątkował wiersz „Noc wigilijna” Clementa Clarka Moore’a z 1832 r. Od tego czasu renifer powoli stawał się świątecznym symbolem, by występować w filmach, zdobić swoim wizerunkiem kartki świąteczne i stać się ulubionym zwierzakiem dzieci w Boże Narodzenie.

9. Jemioła nad świątecznym stołem/całowanie się pod jemiołą to zwyczaj pochodzący z Wielkiej Brytanii.

Roślina ta w świątecznej odsłonie przybyła do nas z Wielkiej Brytanii. Zgodnie z celtyckimi wierzeniami ma ona wpływać na płodność i chronić przed złymi duchami. Druidzi bardzo czcili jemiołę, szczególnym szacunkiem otaczali tę porastającą dęby, ścinając ją wyjątkowym narzędziem – złotym sierpem.
Pocałunki pod jemiołą, przywieszaną najczęściej nad drzwiami wejściowymi lub nad świątecznym stołem, dają sobie zarówno zakochani, jak i osoby skonfliktowane. Obyczaj nakazuje, aby zostawić jemiołę do kolejnych świąt lub ewentualnie spalić w Święto Trzech Króli, ale nie wcześniej, jeśli ma zachować swą moc i pomagać tworzyć zgodny, stabilny, pełen miłości związek. Według przesądów jemioła przynosi także pomyślność finansową – im bardziej bujna, tym lepiej będzie Ci się powodzić.

10. Zwyczaj przystrajania domu lampkami przywędrował do nas z USA.

Bożonarodzeniowe dekorowanie domu to tradycja znana już co najmniej od czasów średniowiecznych. Jednak zwyczaj przystrajania budynku lampkami elektrycznymi na polskim gruncie dopiero kiełkuje, natomiast w Ameryce (i to nie tylko w Stanach Zjednoczonych) osiągnął imponujące rozmiary i dla wielu stanowi niedościgniony wzór. Ozdabia się zarówno budynek (czasem od podłogi po czubek dachu), drzewa w ogrodzie, jak i płot. Pierwsze lampki choinkowe zaświeciły już w 1882 r. dzięki Thomasowi Edisonowi i jego asystentowi Edwardowi Johnsonowi. Elektryczne świecidełka, jakie znamy teraz (połączone szeregowo), wymyślił inny Amerykanin Ralph E. Morris. "Komercyjnym" ojcem lampek świątecznych był Albert Sadacca, który jako jeden z pierwszych zobaczył potencjał w ich sprzedaży.